|
|
|
To view Farsi text please go to View, Encoding and select Arabic (Windows) پناهندگان ايراني نگاهي اجمالي به پديده پناهندگي آواره ها و پناهنده ها چه كساني هستند و از كجا مي آيند؟ سابقه مهاجرت ايرانيان و آشنائي با غرب آوارگي و پناهندگي پديده اي جهاني
از ديدگاه روانشناسي اجتماعي، مهاجرت و جابجا شدن خاصه جدا شدن از سرزمين مادري و عزيمت به كشوري كاملاً متفاوت و گاه متضاد با فرهنگ و آداب و رسوم سرزمين خودي، امري است كه هميشه با ترس فراوان همراه بوده است و تقريباً تمامي انسان ها در مراحل نخستين از آن خودداري مي كنند، چرا كه ذات بشر ايجاب مي كند كه قبل از دست يازيدن به هر عملي به عواقب آن بينديشد و آينده نامعلوم را براي خودش ترسيم كند. هنگامي كه پديده آوارگي از تصور به واقعيت نيل مي كند، فاجعه آوارگي آغاز شده است و اين آغازي است دردآور و مداوم و ملموس كه آواره ها و پناهنده ها ناگزير از ادامه و قبول آن هستند، چرا كه چاره اي جز آن ندارند و امكان بازگشت نيز برايشان ميسر نيست. ولي در اين وادي پرهياهو و مشكل زا آنان تنها تحمل كنندگان نيستند، چرا كه كشورهاي آواره پذير و آواره فرست نيز بدور از مشكل نمي مانند و با عوارض آن دست به گريبان هستند. بررسي حاضر ضمن اشاره به قوانين كلي بين المللي بيشتر به مسائل پناهندگي و آوارگي ايرانيان مي پردازد. آواره ها و پناهنده ها چه كساني هستند و از كجا مي آيند؟ براساس كنوانسيون ژنو در سال 1951 حقوق پناهندگي در دنيا پذيرفته شد و در سال 1960 كميسارياي عالي پناهندگي وابسته با سازمان ملل متحد رسماً آغاز بكار نمود. اگر چه در طي 50 سال گذشته تعاريف زيادي براي پديده پناهندگي و آوارگي انجام شده است و از آن جمله پروتكل سال 1967 سازمان ملل متحد مي باشد كه پناهندگي را تعريف كرده است، ولي پيچيدگي مسائل، همچنان باقي است و هر روز وضعيت و موقعيت اين گروه سرگردان در دنيا به تعاريف و مفاهيم جديدتري نياز پيدا مي كند. براساس تعاريف سازمان ملل متحد پناهنده و آواره داراي مشخصات زير است:
سابقه مهاجرت ايرانيان و آشنائي با غرب اولين مهاجرت جمعي ايرانيان را بايد مهاجرت بزرگ زرتشتيان به هندوستان عنوان كرد كه بدليل جبر و فشار سياسي ـ مذهبي به شبه قاره هند مهاجرت كردند و در آنجا جامعه پارسيان هند را بوجود آوردند. مهاجرت ها و آشنائي هاي بعدي ايرانيان با غرب را كه اثرات اجتماعي ـ سياسي فراوان در جامعه ايران داشته است بايد از حدود يك قرن پيش مورد بررسي قرار داد، كه گروهي مانند سيد جمال الدين اسدآبادي و ميرزا ملكم خان و... در دوران پادشاهي قاجار و گروهي ديگر كه اين بار از سوي حكومت مركزي قاجار و شخص عباس ميرزا كه بدليل شكست از روسيه فكر مي كرد مشكل ايران عدم آگاهي به دست آوردهاي تكنولوژيك غرب مي باشد، عده اي را براي دست يابي به آگاهي هاي تكنولوژيك به كشورهاي اروپائي اعزام داشت تا پس از بازگشت بتوانند با دست يابي به رموز ساختن توپ و ديگر ادوات مدرن غربي شكست هاي پي در پي ايران از روسيه را جبران كنند. اثرات مهاجرت هاي اعتراضي ايرانيان نسبت به حكومت قاجار و يا اعزام گروهي از سوي حكومت بي ترديد صفحه تاريخ معاصر ايران را براي آشنائي با غرب ورق زده است و چاپ روزنامه هائي مانند كاوه در برلين و قانون در لندن، حبل المتين در كلكته، ثريا در مصر و... اثرات آنرا صد چندان كرد و باين ترتيب بود كه ايرانيان با پديده و تكنولوژي غرب بيشتر و بيشتر آشنا شدند. كودتاي رضاشاه در ايران و دوران سلطنت او تغييرات شگرفي را براي آشنايي ايرانيان با غرب و مدرن شدن ايران بدنبال داشت و او كه خود تحصيلاتي نداشت براي بالا بردن سطح آگاهي و آموزش در ايران تلاش و كوشش بسيار بعمل آورد، بطوريكه مدارس ابتدائي و متوسطه و مهمتر از همه دانشگاه تهران با شكل و شيوه غربي در ايران ايجاد شد و تعداد زيادي را براي تحصيل و كسب تخصص به غرب اعزام داشت. از سوي ديگر استبداد رأي رضاشاه نيز باعث ترك وطن و مهاجرت گروهي از روشنفكران و سياستمداران ايران گشت كه آنهم خود بنوعي ديگر اثرات مثبت براي جامعه ايران بهمراه داشت و اگرچه اين ترك وطن و كشورگريزي امروز ايرانيان را كه بدلايل اجتماعي ـ سياسي و تحت فشارهاي حكومت مذهبي نميتوان با آنزمان مقايسه كرد، ولي فراموش نكنيم كه بزرگترين مهاجرت ايرانيان در طول تاريخ كهنسال خود، مهاجرت دوران 22 ساله حكومت جمهوري اسلامي ايران است كه در اثر فشارها و تنگناهاي خارج از حد تصور مردم را مجبور به ترك وطن نموده است كه گاه با مخاطرات فراوان نيز همراه بوده است. بررسي هاي مربوط به اين مهاجرت كه هدف اصلي اين بررسي و مطالعه خواهد بود. اميدواريم كه در ديدگاههاي متفاوت و بشكل جامع انجام، و در اختيار هموطنان ايراني خودمان و همينطور جوامع ديگري كه تصميم به انقلاب بدون فكر مي گيرند قرار دهيم. آوارگي و پناهندگي پديده اي جهاني سازمان ملل متحد در سال 2001 اعلام داشته است كه در 50 سال گذشته به بيشتر از 50 ميليون نفر كمك كرده است كه بتوانند زندگي خود را بازسازي كنند و از حمايت آن سازمان استفاده نمايند. براساس آمارهاي كميسارياي عالي پناهندگي سازمان ملل متحد تعداد پناهندگان از آغاز فعاليت هاي اين سازمان بشرح جدول زير بوده است.
تعداد كل پناهندگان در جهان (ميليون نفر) 1951 2.1 1961 1.5 1971 2.8 1981 10.2 1991 17.00 2001 21.00
و از سوي ديگر آمارهاي سالهاي 1990 تا 2001 كه ساليانه منتشر شده است نمايانگر كمتر شدن تعداد پناهندگان در نيمه دهه 1990-2000 تاكنون است.
تعداد كل پناهندگان در جهان در سالهاي 2001-1990 (ميليون نفر) 1990 14.916.498 1991 17.209.722 1992 17.007.483 1993 18.998.777 1994 23.033.000 1995 27.437.000 1996 26.103.200 1997 22.729.000 1998 22.376.300 1999 21.459.620 2000 22.257.340 2001 21.793.300
تعداد كل پناهندگان در جهان بر حسب قاره (ميليون نفر) اول ژانويه سال 2000 اول ژانويه 2001 آسيا 7.308.860 8.450.000 افريقا 6.250.540 6.072.900 اروپا 7.285.800 5.571.700 آمريكاي شمالي 1.241.930 1.047.100 آمريكاي لاتين و كارائيب 90.170 575.600 اقيانوسيه 80.040 76.000
كشورهائي كه ميزبان پناهندگان در جهان هستند نيز در جدول زير آمده است و توجه بدين مهم نيز لازم است كه تعدادي از اين كشورها مثل ايران كه دومين رقم پناهندگان جهان را در خود جاي داده اند خود در زمره كشورهائي است كه بين 3 تا 5 ميليون نفر از اتباع خودش در سراسر جهان پراكنده و پناهنده هستند.
كشورهاي ميزبان پناهندگان و تعداد پناهنده هاي آنان (به ميليون نفر) سال 2001 پاكستان 2 ايران 1.9 آلمان 0.906 تانزانيا 0.680682 آمريكا 0.507290 يوگسلاوي 0.484391 گينه 0.4331139 سودان 0.401027 كنگو 0.332464 چين 0.294110
اين تعداد پناهنده كه بطور رسمي شناخته شده هستند، جداي از آن گروهي مي باشند كه در مرحله اول در قالب پناهندگي جاي نمي گيرند و در دنيا آواره و سرگردان هستند و گروهي ديگر كه همچنان ماهها و سالهاست به تناوب در كشورهاي مختلف جهان در انتظار جواب پناهندگي خود هستند و يا آنهائيكه جواب رد و عدم قبولي دريافت داشته اند و در انتظار تعيين تكليف از سوي دادگاهها و يا در نهايت در انتظار برگشت اجباري به كشور مبدأ مي باشند. نكته جالب توجه اينكه براساس اطلاعات سازمان ملل متحد از هر 275 نفر در جهان، يكنفر در قالب پناهندگي در تحت حمايت سازمان ملل متحد مي باشد. تعداد واقعي اين گروههاي غيررسمي (پناهنده رسمي از ديد سازمان ملل متحد)، گاه بالغ بر چندين برابر آمار موجود و ارائه شده مي باشد. نگاهي دقيق به پديده پناهندگي و آوارگي مستلزم شناخت كامل اين قشر اجتماعي مي باشد و براي بهتر شناختن آن شايد طبقه بندي زير اين منظور را بيشتر برآورده نمايد. عواملي كه منجر به تصميم براي ترك كشور مبدأ و آرزوي زندگي در كشور ايده آل ميشود را شايد بتوان بشرح زير طبقه بندي كرد كه بدون شك طبقه بندي قطعي و كامل نمي تواند باشد.
ما اميدوار هستيم كه اين پروژه مطالعاتي و در مراحل نخستين آن اين كنفرانس «پناهندگان ايراني» كه به بررسي مسائل اجتماعي ـ اقتصادي و سياسي و همچنين كشورگريزي ايرانيان مي پردازد بتواند پايه اي اساسي براي بررسي نهايي و پايه اي اين تحقيق بشود و بتوان براساس نتايج بررسي و تحقيق و پروژه اصلي پيشنهادات سازنده اي را به مهاجرين و پناهندگان ايراني، كشورهاي پناهنده فرست و پناهنده پذير و همچنين سازمان هاي دولتي و بين المللي و در رأس آنها سازمان ملل متحد ارائه نمايد.
حسين لاجوردي، مسئول پروژه تحقيق |
|